ΠΩΣ ΜΙΛΑΕΙ ΤΟ ΣΩΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΩΣΗ

Κατερίνα Καραγιάννη

«… το άγχος του ψυχωτικού είναι επώδυνο, σαν μαχαιριά

στην κοιλία…»

Κώστας Στεφανής, Καθηγητής Ψυχιατρικής (1928-2016)

Φαίνεται εξαιρετικά εύκολο για έναν σωματικό γιατρό να μιλήσει για το σώμα, το βιολογικό σώμα, με τα όργανα και το περίβλημα που τα συγκρατεί. Με όλες εκείνες τις ανατομικές δομές και την φυσιολογία των λειτουργιών τους που μπορούν να εξηγήσουν σχεδόν κάθε σύμπτωμα, κάθε δυσλειτουργία στο πραγματικό σώμα. Σχεδόν κάθε σύμπτωμα, καθώς πολύ νωρίς η επιστήμη ήρθε μπροστά σε εκδηλώσεις του σώματος που δεν μπορούσαν να εξηγηθούν με τα δεδομένα της βιολογίας ή της φυσιολογίας. Αυτό το αγνώστου αιτιολογίας που επικαλούνται οι σύγχρονοι γιατροί μπροστά σε αυτή την αμηχανία της γνώσης ως ελλειμματικής.

Στην ομιλία του στο πανεπιστήμιο του Yale στις 24 Νοεμβρίου του 1975, ο Λακάν θα πει: «… το τρομερό είναι ότι η ψυχανάλυση συνιστά τραύμα στην σύγχρονη εποχή… αποτελεί ένα κοινωνικό σύμπτωμα, την έσχατη μορφή κοινωνικής άνοιας που μπορεί κανείς να συλλάβει… και αυτή η σύλληψη δεν ήταν άσκοπη… συνέβη καθώς σε μια συγκεκριμένη στιγμή της ιστορίας της, η ιατρική αναγνώρισε ότι δεν μπορεί να θεραπεύσει τα πάντα, ότι είχε να κάνει με κάτι καινούργιο… η ανάλυση είναι στην πραγματικότητα, η ουρά της ιατρικής, ο χώρος όπου μπορεί να βρει καταφύγιο καθώς οπουδήποτε αλλού έχει γίνει επιστήμη, κάτι το οποίο είναι αδιάφορο για τους ανθρώπους… η ιατρική σκόνταψε πάνω στο γεγονός ότι υπήρχαν συμπτώματα τα οποία δεν αφορούσαν το σώμα, αλλά ήταν η επίπτωση της γλώσσας στον άνθρωπο…».

Έτσι, τόσο για τον Φρόιντ όσο και για τον Λακάν, το σώμα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τις ψυχικές διεργασίες. Για τον Φρόιντ το σώμα όχι μόνο αποτελεί την πηγή όλων των ψυχικών διεργασιών μέσω του αιτήματος για ικανοποίηση των σωματικών αναγκών, των ενορμήσεων, της libido κοκ, αλλά, επιπλέον μιλάει.

Ο Λακάν λέει: «… το σώμα είναι ο Άλλος…». Το ανθρώπινο ον δεν έρχεται στον κόσμο με ένα συγκροτημένο σώμα. Δεν το αντιλαμβάνεται ως τέτοιο. Συγκροτείται από την εικόνα –Στάδιο του καθρέφτη– και το Συμβολικό. Από την επίπτωση του σημαίνοντος του προερχόμενου από τον Άλλο. Έτσι για τον Λακάν το σώμα βρίσκεται στο κέντρο της θεώρησης του ευθύς εξ αρχής και καθ’όλη την διάρκεια του έργου του. Ιδιαίτερα από το Σεμινάριο Encore και μετά που θέτει την απόλαυση ως πρωταρχική και εισάγει την έννοια, ομιλ-ον. Το λακανικό ζήτημα περιστρέφεται γύρω από τη σχέση μεταξύ σημαίνοντος, σώματος και απόλαυσης όπως αυτή στηρίζεται από το Συμβολικό. Το σώμα μπορεί να απολαμβάνει μόνο υπό την προϋπόθεση ότι σημαδεύεται από το σημαίνον, Όνομα-Του-Πατέρα.

Τι συμβαίνει, λοιπόν, στην περίπτωση της ψύχωσης όπου αυτό το σημαίνον έχει αποκλειστεί και η απόλαυση δεν διέπεται από την φαλλική σημασία; Τι συμβαίνει με την απόλαυση και ποια είναι η επίπτωση της στο σώμα; Σε ένα σώμα που καθώς δεν έχει επιτελεστεί η Πατρική Μεταφορά, παραμένει κατακερματισμένο, άλλοτε κάτι να λείπει κι άλλοτε να περισσεύει. Μήπως αυτή η δίχως όριο απόλαυση που κατοικεί στο σώμα και το συνθλίβει, είναι τελικά αυτή η μαχαιριά στην κοιλιά;

Στο φετινό σεμινάριο θα επιχειρήσουμε την επεξεργασία των παραπάνω μέσα από τις ιδιαίτερες συντεταγμένες της ψύχωσης, την σχέση με τον Άλλο, την απόλαυση, τον ευνουχισμό, το objet petit a.

Ημερομηνίες: 31/10, 05/12/2026 & 16/01, 13/02, 13/03, 24/04/2027

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Jacques Lacan, Το Σεμινάριο, Βιβλίο III: Οι ψυχώσεις (1955–1956), Αθήνα: Ψυχογιός, 2005.
2. Jacques Lacan, Το Σεμινάριο, Βιβλίο IV: Η σχέση αντικειμένου (1956–1957), Αθήνα: Ψυχογιός, 2021.
3. Jacques Lacan, The Seminar, Book V: Formations of the Unconscious (1957–1958), Cambridge: Polity, 2017.
4. Jacques Lacan, Το Σεμινάριο, Βιβλίο XI: Οι τέσσερις θεμελιακές έννοιες της ψυχανάλυσης (1963–1964), Αθήνα: Κέδρος, 1982.
5. Jacques Lacan, Το Σεμινάριο, Βιβλίο XX: Ακόμη (1972–1973), Αθήνα: Ψυχογιός, 2011.
6. Jacques Lacan, The Seminar, Book XXIII: The Sinthome (1975–1976), Cambridge: Polity, 2016.
7. Jacques Lacan, Λειτουργία και πεδίο της ομιλίας και της γλώσσας στην ψυχανάλυση (1953), Αθήνα: Εκκρεμές, 2005.
8. Jacques Lacan, « Conférences et entretiens dans des universités nord-américaines. Yale University, Kanzer Seminar, 24 novembre 1975 », Scilicet, n° 6/7, Paris: Seuil, 1976, σ. 7–31.
9. Sigmund Freud, Μελέτες για την υστερία (1895), Αθήνα: Πλέθρον,
10. Sigmund Freud, Τρεις μελέτες για τη θεωρία της σεξουαλικότητας (1905), Αθήνα: Νίκας.
11. Sigmund Freud, Για τον ναρκισσισμό: Μια εισαγωγή (1914), Αθήνα: Principia, 2012.
12. Sigmund Freud, Ενορμήσεις και ορμικά πεπρωμένα (1915), Αθήνα: Νίκας, 2017.
13. Sigmund Freud, Το Εγώ και το Αυτό (1923), Αθήνα: Πλέθρον, 2008.

Graphic designer: Maria Grillaki